آرى دانشمندان رياضى هيوى در مقام تسهيل تعليم ، و تقريب ذهن به واقع ، براى آشنا شدن و به دست آوردن نحوه حركات كواكب نسبت به كره ارض بهترين طرحى كه ريختند ، و درست‌ترين نقشه‌اى كه كشيده‌اند ، هيئت مجسم است . در هيئت مجسّم براى تحصيل و تنظيم امور رياضى فلكى ، مبادى حركات - به نام افلاك مجسّم - بر نظم و نضد خاصّى چنان تصور و تخيل كرده‌اند و ترتيب داده‌اند كه به قول قويم علاء الدين ملّا على قوشچى ، رئيس و مدير رصد خانه سمرقند ، و مصنّف و شارح زيج الغ بيكى ، در شرح فصل دوم از مقصد دوم تجريد الاعتقاد خواجه طوسى : و كفى بهم فضلا أنهم تخيّلوا من الوجوه الممكنة ما تنضبط به أحوال تلك الكواكب مع كثرة اختلافاتها على وجه تيسّر لهم أن يعيّنوا مواضع تلك الكواكب و اتصالات بعضها مع بعض فى كل وقت أرادوا بحيث تطابق الحسّ و العيان مطابقة تتحيّر فيها العقول و الأذهان . و من تأمّل في احوال الأظلال على سطوح الرخامات شهد أن هذا لشيء عجاب و أثنى عليهم بثناء مستطاب . ترجمه : فضل اين دانشمندان و انديشمندان فلكى همين بس كه در ميان راههاى گوناگون احتمالات ممكن براى ضبط احوال كواكب با همه اختلافات احوال آنها ، راهى را برگزيدند كه هرگاه بخواهند مواضع كواكب و اتصالات آنها را با يكديگر تعيين كنند توانند ، آن چنان كه با حسّ و عيان مطابقت كند مطابقتى كه عقول و اذهان حيران بمانند . و هر كس در احوال اظلال بر سطوح رخامات تأمل كند گواهى دهد كه كارى بسيار شگفت است ، و آن بزرگ مردان را به ستودنى پاكيزه خواهد ستود . آن كه در علم شريف هيئت ورزيده و بدان آشناى كامل است داند كه اين گفتار استوار قوشچى را چه ارج و شايستگى است ! . چنان كه ملاحظه مىفرماييد ، قوشچى گفته است : « تخيّلوا من الوجوه الممكنة ما تنضبط به احوال تلك الكواكب . . . » . اين تخيّل افلاك مجسّم هيوى ، چنان به صورت تحقق واقعى در اذهان رسوخ كرده است كه در پيدايش كثرت از وحدت